Makabila mengi ni baraka au laana?

Bitugi Matundura Na Bitugi Matundura

Imepakiwa - Monday, May 20  2013 at  12:13

Kwa Muhtasari

Mataifa mengi barani Afrika yameshindwa kubuni na kutekeleza sera za lugha zinazotambua umuhimu wa lugha za Kiafrika. Lugha za kigeni kama vile Kiingereza hutumika pakubwa katika kuendesha masuala ya bara hili umefanikiwa katika kubuni tabaka la wasomi teule mijini ambao wamejitenga mno na wakazi wa mashambani ambao ni wengi na maskini.

 

KONGAMANO la Saba la Kimataifa Kuhusu Lugha na Maendeleo lilifanyika mjini Addis Ababa, Ethiopia mnamo Oktoba 2005. Kikao hicho kilikuwa cha kihistoria kwa sababu mbili zinazohusiana.

Mosi, ilikuwa ni mara ya kwanza kwa mkutano wa kiwango hicho kufanyiwa barani Afrika tangu misururu ya makongamano ya daraja hiyo yalipoanza kuandaliwa mjini Bangok, Thailand mnamo 1993.

Pili, ilikuwa ni mara ya kwanza kwa kongamano la kiwango hicho pia kuangazia suala nyeti na tata kuhusu hali ya lugha barani Afrika. Miongoni mwa washiriki katika mkutano huo walikuwa ni pamoja na wataalamu wa lugha,elimu na maendeleo.Aidha, kikao hicho kilihudhuriwa na wawakilishi wa makundi ya kijamii na maafisa wa serikali.

Washiriki hao waliozidi mia moja walitoka pembe mbalimbali ulimwenguni. Kongamano hilo liliandaliwa na Baraza la Uingereza kwa ushirikiano na Shirika la Marekani kuhusu Ufadhili wa Maendeleo ya Kimataifa (USAid), Idara ya Kimataifa kuhusu Maendeleo ya Uingereza na Wizara ya Elimu ya Ethiopia. Ingawa mada iliyopewa kipaumbele katika kikao hicho ilikuwa ni lugha na maendeleo, midahalo mbalimbali ya kuvutia kuhusu masuala hayo ilichipuka kwenye kongamano hilo.

Mojawapo suala lilizozuka lilihusu wingi wa lugha balani Afrika. Wanataaluma katika kikao hicho walipigia darubini suala hili huku wakitathmini iwapo hali ya bara hili kuwa na ndimi nyingi ni balaa au neema? Wanakongamano hilo walihoji iwapo lugha hizo ni muhimu katika maendeleo au ni vikwazo vya maendeleo.

Wawasilishaji kadha walielezea kwa marefu na mapana kuhusu hali ya lugha kwenye mataifa yao. Ilibainika kwamba, mataifa mengi Kusini mwa Jangwa Sahara yana lugha nyingi katika hali ambayo haijawahi kuonekana kwingineko ulimwenguni. Huku likiwa na jumla ya mataifa 53, bara Afrika ndilo bara lenye nchi nyingi. Mataifa kadhaa yana mamia ya lugha mbalimbali.

Hali ambapo mataifa yana watu wachache lakini wa lugha tofauti ilifumbatwa vizuri na kauli 'Watu wachache, lugha nyingi’. Kwa usemi mwingine, ikilinganishwa na sehemu nyingine ulimwenguni, mataifa ya Afrika yana idadi ndogo ya watu lakini wa makundi ya makabila mbalimbali.Mfano mzuri ni Cameroon ambayo ina takriban watu milioni kumi lakini zaidi ya lugha 250. Wataalamu katika kikao hicho pia walihoji ni kwa namna gani mataifa ya Afrika yametumia lugha zinazozungumzwa ndani ya mipaka yao.

Kwa mfano, licha ya ukweli kwamba mataifa ya Afrika yalitawaliwa na koloni mbalimbali za Ulaya kaika karne ya 20, ahari za utawala huo zinaonekana kufanana kutoka taifa moja hadi jingine.

Mataifa yote barani Afrika yamezipa kipaumbele lugha za kigeni katika masuala yao ya kitaifa.Kuanzia kaskazini hadi kusini, mashariki hadi magharibi, lugha za bara Ulaya ndizo zinatumika kama lugha rasmi huku lugha za Kiafrika zikiwekwa pambezoni. Lugha hizi hutumika sana na watu ingawa hazitambuliwi rasmi.Aghalabu lugha za kigeni hutumiwa kufundishia katika mifumo mingi ya elimu.

Uhuru

Mojawapo ya sababu bayana zinazochangia lugha za kigeni kuendelea kutawala masuala mengi ya mataifa mengi 'huru’ barani Afrika ni kwamba, mchakato wa kupata uhuru kamili haukuwahi kukamilishwa. Wasomi wa Kiswahili kwa mfano wametumia dhana ya 'uhuru wa bendera’ kuelezea hali duni ya aina ya uhuru tuliopata.

Kwamba, bendera ni ishara ya uhuru tu – na hakuna kingine cha mno. Miundomsingi na mifumo ya uhuru ilisalia vivyo hivyo baada ya wakoloni kuondoka. Hii ni pamoja na uchumi, mifumo ya kiutawala,ulinzi, elimu muhimu mno – lugha. Uhuru kamili ungeleta mabadiliko kamili kutuwezesha kuktumia raslimali za kiasili ikiwemo lugha katika kuangazia mahitaji ya watu wengi.

Watu wanapozungumzia ukosefu wa maendeleo katika mataifa mengi ya Afrika,huwa wanarejelea sana suala la uchumi. Huku ni kuangalia mambo kwa njia nyepesi mno. Mumo kwa mumo katika umaskini wetu kuhusiana na umilisi wa mali ni umaskini wa utamaduni ambao unadhihirika wazi katika hali yetu ya kuendelea kutegemea lugha za kigeni.

Hali hii inabainika wazi kutokana na ukweli kwamba, mataifa mengi barani Afrika yameshindwa kubuni na kutekeleza sera za lugha zinazotambua umuhimu wa lugha za Kiafrika.

Lugha za kigeni kama vile Kiingereza hutumika pakubwa katika kuendesha masuala ya bara hili umefanikiwa katika kubuni tabaka la wasomi teule mijini ambao wamejitenga mno na wakazi wa mashambani ambao ni wengi na maskini. Aidha suluhisho kwa hali hiyo katika eneo la Afrika ya Mashariki ni kuchukua hatua za kimakusudi wa kuwa na mfumo wa uwili lugha.

bitugi@yahoo.com