Uchambuzi wa kina kuhusu dhana ya maana

Na MGENI WETU

Imepakiwa - Thursday, December 20  2018 at  07:48

Kwa Muhtasari

Aghalabu huwezi kuchambua maana katika lugha ambayo huelewi miundo yake na utamaduni wake.

 

Na MARY WANGARI

HUWEZI kuchambua maana katika lugha ambayo huelewi miundo yake na utamaduni wake. Hata hivyo, maana ya maana bado ni ngumu na ina utata sana. Kwa mujibu wa Matinde (2012:237) neno maana hudokeza fahiwa (sense) nyingi sana.

Mifano ifuatayo inaonyesha utata wa neno maana katika kila sentensi linamotumika

 

i. Una maana gani kutojibu sms yangu?

ii. Kufuka kwa moshi kuna maana kuwa mahali hapo kuna moto.

iii. Mchoro wa fuvu la binadamu una maana ya hatari.

iv. Mradi huu una maana kubwa sana kwetu.

vi. Asiyejua maana haambiwi maana. 

vii. Kumbe yule mtu hana maana hata kidogo.

viii. Kweli nilisema hivyo lakini sikumaanisha. 

ix. Juzi ilinyesha mvua ya maana maeneo ya Moshi.

 

Kutokana na fasili hizi za maana, tunaweza kugundua kuwa kuna utata mkubwa unaolizingira neno maana kwani linadokeza fahiwa zisizo na ukomo. Hata hivyo, uchunguzi wa sifa za ufasiri wa maana ni sehemu muhimu katika taaluma ya semantiki au isimu maana.

 

Alama au Ishara na Maana

Taaluma ya semantiki ni taaluma ndogo katika taaluma iitwayo Semiotiki au Semiolojia.Semiolojia/ Semiotiki ni taaluma ya alama na ishara katika kuashiria maana Wakati semantiki huchunguza alama za lugha za binadamu na maana zake, semiolojia huangalia alama na ishara mbalimbali katika kupata maana mbalimbali.

Kuna aina tatu za ishara

  1. Ishara za usababisho/index

  2. Ishara za ufananisho/ icons

  3. Ishara za nasibu au ishara nasibu

Ishara za usababisho/index

Kuna kufungamana kwa kiusababishano kati ya alama au ishara na kile kinachoashiriwa. Hii inamaanisha kwamba jambo moja husababisha jambo la pili. Kwa mfano:

moshi - alama ya moto

mawingu - alama ya mvua

 

Ishara za ufananisho/ icons

Hapa kufanana kwa kipicha kati ya ishara na kinachoashiriwa. Kwa mfano picha ya mtu mke au mume katika milango ya vyoo. Au mchoro wa kitu na kitu chenyewe. Mfano ramani ya nyumba, picha ya mtu.

 

Ishara za nasibu au ishara nasibu

Katika ishara hizi, hakuna uhusiano wa moja kwa moja kati ya ishara na kitu kinachoashiriwa lakini uelewekaji wake hutokana na mazoea tu. Kwa mfano, jina la mtu. Ishara hizi ndizo zilizopo katika lugha kwa kiasi kikubwa ingawa ishara za usababisho na ufananisho zipo pia. Kwa mfano Bendera kama kiashiria cha kikundi au chama/nchi inayoiwakilisha.

Rangi nyekundu kama kiashiria cha hatari/mapenzi na kadhalika.

Baruapepe ya mwandishi: marya.wangari@gmail.com

Marejeo

Kihore, Y. M, Massamba, D.P.B na Msanjila, Y.P. (2003). Sarufi Maumbo ya Kiswahili Sanifu Sekondari na Vyuo. Dar es Salaam: TUKI.

Massamba, D.P.B, Kihore, Y.M na Msanjila, Y.P (2004). Fonolojia ya Kiswahili Sanifu. Sekondari na Vyuo. Dar es Salaam: TUKI.

Mgullu, R. S. (1999). Mtalaa wa Isimu, Fonetiki na Fonolojia ya Lugha ya Kiswahili. Nairobi: Longhorn Publishers.

Je, una swali, maoni au mapendekezo kwa Swahili Hub? Tuandikie kupitia baruapepe: swahilihub@ke.nationmedia.com