Uchawi huanza nawe pamoja na imani yako

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Thursday, May 2  2013 at  12:26

Kwa Muhtasari

Haimaanishi kila unapozidiwa na maradhi eti ni mwisho wa kurasa zako humu duniani. Haimaanishi kila unapomwona paka amenaswa kibuyuni kwa milio tofauti tofauti eti ni majini au maajabu ya Musa!

 

MARADHI ni suna kufa ni faradhi. Tamathali hii ya lugha huwapa wenye maumivu ya mwili matumaini makubwa. Kunao wale waliolazwa sadarukini yaani ' intensive care unit' Wengine wanauguza na kuaguliwa tego za uchawi mkubwa!

Je, wajua kuwa uchungu huwa kwa mfiwa?  Kila unapougua, fikra hukuelekeza kuwili. Sehemu ya kwanza ni kaburini na ya pili ni penye wosia. Utawakumbuka wote uliowakosea angalau uwape msamaha ukiyataja maghufira kabla ya toba kwa mwenyezi Mungu S.W.A... Haimaanishi kila unapozidiwa na maradhi eti ni mwisho wa kurasa zako humu duniani.

Haimaanishi kila unapomwona paka amenaswa kibuyuni kwa milio tofauti tofauti eti ni majini au maajabu ya Musa! Hizo ni fikra tu. Kwa kawaida paka huwa na milio mia moja na kumi. Uchawi huanza nawe pamoja na imani yako. Unamkumbuka Vuai katika riwaya ya Kisima cha Giningi? Katu! Jipe moyo.

Kula dengu, mboga pamoja na mchuzi wa uyoga na kuipa siha mwamko mpya. Samahani nina swali kizushi tu... Uyoga ni nyama au mboga? Iwapo ni mboga, basi,  za rangi gani? Nawaonya nyie mlao 'chipsi' maarufu vibanzi siku kwa siku. Mafuta yameganda mishipani hata kupumua ni balaa... Vitambi mmetunga pasi na kujua kuwa ni maradhi si afya.

Tumbo au kitambi cha minyoo labda. Nawaonya mlao nyama mbichi kwa tamaa na pupa. Hamkumbuki yaliyomkuta fisi kwenye safari zake zenye tamaa? Kweli hamjasoma hadithi. Anza kusoma zile za Esopo kabla ya zile za Mfalme Edipode.  Hadithi zipo vitabuni lakini si vitabu vya sasa vinavyoandikwa kwa dakika sitini na kuchapishwa kwa siku mbili. Utavijua barabarani vikiuzwa kwa bei ya njugu. Wacha hayo...

Naelekea kwa mwalimu Mkuu kumjulia hali. Mwalimu Fisidume. Zee lenye sharafa na ndevu ndefu mithili ya bwenzi la mbuzi. Shule ya Shangaa yakaribia kufunguliwa ijapokuwa majengo kadhaa yalitishiwa na mafuriko makubwa. Maradhi yamemteka mwalimu wa watu mzimamzima. Kadhoofika mno! Hukohoa kikohozi sugu chenye uzito wa gundi. Mashavu yamembokoka na mboni sasa zinachungulia vikawani.

Enhe! Maradhi hayo siyajui wala sitamani kuyabashiri. Kunayo mengi ambayo huja na misimu. Tulipomzuru mapema wiki iliyopita, alikuwa amelazwa katika hospitali kuu ya wilaya ya Kakamega. Familia ilimzingira kumtakia ashekali. Nafurahia kuwa huenda ukamwona wiki ya kwanza kazini, akiwa bukheri wa hamsa wa ishirini. Hapendi kukaa nyumbani. Anaitumikia shule kwa dhati si chati za kisebusebu kijoyo ki papo. Japo wanafunzi wengi wanamwogopa, hachelei kutenda haki shuleni.

Kofi

Angali kipenzi cha wengi na kila anapokosa shuleni, utasikia fulani kamzaba mwenziwe kofi, darasa fulani kazua patashika na wanafunzi kutorokea uani... Fisidume huogopwa kama shetani. Walimu wengi huzembea kazini kila anapokosa kufika shuleni. Mkono wake wenye mishipa umekaukiana ajabu!

Kazaliwa na ukali mtamu. Kila aishikapo chaki, ubao hutetemeka tetematetema! Si temtem au tetemtem wanavyosema waandishi bandia. Fasili ya kiigizi hicho imo kamusini. Tetema ni kitenzi kitokanacho na nomino mtetemeko.

Kwa hiyo, tuwe waangalifu tuandikapo insha zetu. Walimu kadha wa kadha watashika hatamu za kuzikagua kazi zenu za ziada baada ya likizo ya kipupwe kumalizika. Mlipokelewa kwa mvua za masika na huenda mkarudi nazo. Naipa Shangaa pole pamoja na wizara nzima ya elimu kwa kumpoteza waziri wao wa elimu; Mwanasheria Mutula Kilonzo. Maombolezo hayo yatasindikizwa kwa bendera kupepea nusu milingoti shuleni kwa muda wa wiki moja.

Sera za elimu Shangaa zinafaa kuboreshwa zaidi. Yeyote atakayethubutu kukaidi sheria zilizowekwa na mabaraza ya elimu pamoja na wizara, basi, mambo yataiendea Shangaa yombo.

Nawatakia wanafunzi wote ufunguzi mwema wa shule. Pawepo na uwajibikaji kazini tukikumbuka kwamba; Kazi mbi si mchezo mwema. Heri. Asalaam aleikum?

 

 

Maradhi yawashangaza walimu Shangaa

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Thursday, April 11  2013 at  16:53

Kwa Muhtasari

Vitanda vya wanafunzi wengi Shangaa vimeshambuliwa na kunguni wanaotuliza ngozi kwenye magodoro zaidi ya mia saba. Afya za wanafunzi wengi Shangaa zinaashiria balaa na unyonge wa kustaajabisha.

 

MARADHI ni suna nacho kifo ni faradhi... Kawaida ni kama sheria, mwanadamu huyapitia majanga kadha wa kadha kabla ya kutimiza umri wa kuitwa MTU...  Maradhi ni mojawapo ya sehemu ya mlimwengu kupitia hadi akaitwa mtumzima. Unautambua utapiamlo, kifuakikuu, surua au ukambi na kichocho...Mjomba kumbuka namna chawa walivyokushambulia enzi zile ukiwa gwarideni kwenye jua kali la adhuhuri. Usingeficha hisia zako kamwe!

Chawa huyoo... Katokezea kwenye ukosi wa shati lako lenye nongo na ukoga mzito.

Mara kalala ndani ya shungi chafu la nywele sokotero au ndani ya mavuzi machafu yasiyoona sabuni wala marashi... Harufu ya vikojozi ndiyo raha za vimelea msomaji wangu. Hawa wadudu wajao na misimu labda ishara za ukoo. Katu! Usikubali mwanawe kukosa kushtaki koga kila siku aidha wewe kulala bila kuoga.

Uchafu ndio asili ya vimelea. Haitoshi, kunguni, funza na viroboto watamjali  mwanawe kitandani...  Tahadhari sana! Majanga ya zamani yanarejea shuleni kwa mpigo...Wadudu hawa hawana siri mwanakwetu. Raha za kuumwa ni kujikunakuna kushoto, ulimwengu wa kati na kulia... Utajikuna kwenye kwapa si kinena si shingoni si vitangani bora tu upate nafuu ya muda tu...Ajikunaye utadhani anasakata rumba bila ngoma.

Kuvumilia ni muhali. Utamwona akilegeza ulimi na kukaza meno huku macho kiyafikicha mtoto wa watu. Aumwaye huchekacheka na kujitia shughuli lakini wapi? Mficha maradhi, kilio kitamfichua haishi kuepuka...Wacha mzaha msomaji wangu turejee kule Shangaa, shule ya mheshimiwa mteule aliyeketi bungeni ilhali kwake kunaungua.

Mwanawe mheshimiwa fulani yu Shangaa. Ameathirika pakubwa na kusononeka sonone sonone! Upele umemzingira ajabu! Mwili mzima kuanzia huko mpaka kule kusikotajika maskini! Amekwisha waambukiza wanafunzi wengine na sasa shule imeandamwa na mkosi mkubwa wa upele. Wanafunzi wanaigiza kwa kujikunakuna darasani badala ya kuandika matini ubaoni.

Mwalimu amepata hali ngumu kulituliza darasa. Imekuwa vurugu kama ya siafu na mzoga.  Watoto wa Mungu wameukosa utulivu kabisa na wamekosa raha! Asiye na kucha hakosi kigunzi au kiguguta cha mahindi mfukoni. Jamani wanatokwa usaha unaopasukia vidoleni kama maziwa kwenye viwele! Do! Usimcheke aumwaye wala kilema, hata kwenu kipo... Si wakumbuka lisani za waswahili hujafa hujaumbika? Hiyo ndiyo taabu ya sasa shuleni mle mjomba. Kila tunapoizuru hatukosi mikosi pamoja vihendo vya kuandika magazetini.

Wapendwa

Naomba kuuliza swali wasomaji wapendwa; upele ni maradhi, uchafu, umaskini au kasoro ya kuzaliwa? Tusemezane ukumbini, usinijibu kwa sasa. Madaktari wamekwisha fika kule kutoa chanjo kadha wa kadha kwa minajili ya kulidhibiti janga hilo.

Tiba mbadala za asili zingali zinatekelezwa na wazuza nyumbani. Waliokosa chanjo za awali huenda nao wakahudumiwa baada ya uchunguzi mzima kukamilika. Fauka ya upele, vitanda vya wanafunzi wengi vimeshambuliwa na kunguni wanaotuliza ngozi kwenye magodoro zaidi ya mia saba. Afya za wanafunzi wengi Shangaa zinaashiria balaa na unyonge wa kustaajabisha.

 Hizi fedha za elimu zikichelewa zaidi kutumwa shuleni, hakuna huduma stahiki kwa watoto... Hivyo ndivyo walimu wakuu wanavyozembea kusingizia...Enhe! Baada ya kisa huja mkasa na ukiona zinduna ambari i papo... Misimu kama vile kipupwe huja na maradhi ya hewa yakiwemo maradhi ya mkamba. Kunao wasiwasi wa mkurupuko wa maradhi mengine, hata baada ya misala kujaa na kufurika pote.

Shule sasa yavunda ghaya ya kuvunda, hata mazingira ya kusoma yamejaa uvundo uo huo usio kifani mithili ya shombo mavuvini. Ngozi zimepauka, mashavu yamewabokoka na nzi wanawanong'ona kila kukicha.

Afya kwa wanafunzi ni haki. Tuanafaa kuyaboresha mazingira wanakosomea wanafunzi wetu. Wafanyakazi wengi pia huyalalmikia mazingira machafu lakini kilio chao huangukia viduko.

Tazama misala yenu ofisini namna ilivyojaa mpaka kila mfanyakazi anahofia kushiba. Huna pa kusaliti haja wala pa kupunguzia uzito...

mzeemzim@gmail.com

 

 

Teknolojia imepiga wengi chenga

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Tuesday, March 12  2013 at  14:29

Kwa Muhtasari

Ukuaji wa teknolojia na kasi ya kuasisi vifaa vya elektroniki, tayari umewabwaga wakenya, nikiwemo. Sisemi kuwa Wakenya hawajasoma lakini hawajaifahamu vyema mikakati ya kuidhibiti mitambo.

 

UGENI si kitu chema ndugu yangu. Ukuaji wa teknolojia na kasi ya kuasisi vifaa vya elektroniki, tayari umewabwaga wakenya, nikiwemo. Sisemi kuwa wakenya hawajasoma lakini hawajaifahamu vyema mikakati ya kuidhibiti mitambo...Baadhi ya Wakenya wana pupa ya mambo. Hii ni kutokana na uhaba wa mafundi watekelezi wakati wa uchaguzi wa mwaka huu, tarehe nne, mwezi huu.

Vituo kadhaa viliathirika kikiwemo kituo cha Shangaa ambapo mahiri mmoja pekee alitegemewa kuitumia tarakilishi ya mkononi kuyaingiza na kuyasakura matokeo kwenye foleni ya wasajiliwa elfu mia mbili hamsini! Waliohitimu na kumiliki vyeti kutoka vyuovikuu mbalimbali nchini, katika sayansi ya kompyuta na programu huria, katu hawakuteuliwa wala kupata nafasi ya kuidhibiti mitambo ya BVR...Ningali nachunguza iwapo washuikadau wote walioshiriki katika kusanidi na kusakura kwenye mitambo hii iwapo walikuwa wamehitimu sawasawa. Sasa wamebaki vigeugeu kulaumiana baada ya wakenya kutozwa ushuru tosha kugharamia ununuzi wa vifaa hivi... Wacha yaishe nisichokoe makovu mjomba! Huenda nikakasirika bure nikauma mtu ndewe!

Heri mvua inyeshe tuuvune uyoga chambilecho Wazaramo... Unapoyaona baadhi ya mambo kukosa mwelekeo nchini, kunao wale huyasherehekea bila kuzitambua kombo au kasoro zake. Kuna wale wapendao mvua na jua wengine hukipenda kiangazi na ukame...Hawayafahamu matokeo yoyote au balaa zijazo na matukio yenyewe ya misimu hii.

Sasa wanafunzi wa Shangaa hawaoni athari zozote za urefu wa kuhesabu kura za mwaka 2013. Wapo barabarani wakingoja magari ya viongozi na kuyapungia mikono kihayawani. Uchumi nchini wazorota huku asilimia kubwa ya wanafunzi ikileta hasara nyumbani. Wallahi! Ukweli umebainika kuwa watoto wetu wakiwa nyumbani hula sana! Huleta hasara kubwa kuliko hasara ya panya katika ghala la nafaka. Hula kama nzige wanavyolibugunya shamba la mihogo.

Tayari magunia manne katika nyumba ya jirani mpendwa yanaenda miayo...Majirani wanaombana vibaba vya unga huku kila mmoja akimpa kasma aiwezayo. Mambo yanawaendea mvange! Vyumba vya Mpesa havifunguliwi hadi uwe mwanakwetu eti! Wimbi la uozo, maangamizo na wasiwasi ni la nini vijijini?

Shule nyingi zilizembea kuishughulikia silabasi mapema na kuharakisha ufundishaji kwa minajili ya kukidhi haja za masomo ya kipindi hiki cha muhula wa kwanza. Huenda mtihani wa mwaka huu wa KCPE na KCSE ukawa mlima wa kukwea kwa wengi aidha wengi wakianza kucheka na nyani, huenda wakavuna mabua...Tusheni zilikataliwa na waziri wa serikali ya mpito... Mtihani utatungwa kulenga mihula yote mitatu mtawalia na wenye ndoto za kusubiri mfumo kubadilika watashangaa!

Mambo mageni huwa si rahisi kuyatekeleza... Mmekwisha yaona matokeo ya BVR na mfumo mzima mpya wa 'UCHAGUZI MAMBOLEO' Wanafunzi wa mwaka 2012 waliofanya mtihani wao wa KCPE wangali nyumbani hawajaripoti shuleni. Hawajui siri ya Biolojia, Fizikia au Kemia...

Hizo kwao ni hadithi za pangu pakavu tieni mchuzi... Hawajawafahamu walimu wao wa kidato cha kwanza kulihali. Sare zao za Shangaa - shule ya Sekondari zingali mpya. Wavulana tayari wamekwisha ota ndevu kabla ya kujiunga katika kidato cha kwanza nao wasichana wanatatizika kuhimili wangali nje...

Kukaa bwete

Enhe! Hayo ndiyo masahibu ya kukaa bwete nyumbani. Kura zimekwisha na tunamtarajia mwalimu Bifwoli kujiunga na shule ya upili ya Shangaa ili aweze kushika chaki na kuwaokoa wanafunzi kwenye pembe za ubao kabla jahazi lao la masomo kuzama mithili ya Titanike. Dida amekwisha wapa nmwamko mpya! Mwalimu Kutuny aelekee kidato cha tatu akibeba kitabu cha Isimu jamii kuendeleza fasihi na machachari yake kule Bondeni. Sina habari iwapo kuna tarehe maalumu ya kurejea madarasani kwa vile mwalimu mkuu angali mashambani akipalilia mikorosho. Magari yamegoma na usalama kijijini umedorora.

Hali kule si sawa na ya mjini. Mbinu za usafiri zinazotegemewa na wengi ni punda pamoja na ngamia. Kesho itanilazimu kuibeba kamera nikiwa na mpigapicha mwenzangu Igah, kutalii janibu zote za taifa hili kuwaletea uhondo kamili kutoka mashinani hadi mijini. Nitakuwa nikihoji wafanyakazi, walimu na washikadau wa serikali ambao bado hajaripoti kazini. Wale wanaojipa likizo maksudi wataishia kunawa. Hawataupata mshahara wa bwerere katu!

Sisi tumelala ofisini tukiwaandikia makala na kuyatathmini matokeo mazima ya uchaguzi kutoka suheli mpaka hanali. Hatuna likizo mjomba! Usalama upo msisingizie zahama na fujo zisizokuwepo. Wazembe wasiopenda kuraukia masomo wala kazi wana raha ya ajabu kweli! Nchi hii huwekeza katika kilimo na nina hakika kwamba wazazi wengi wanaoyandaa mashamba kupanda na kutika mimea, hawapo tayari kungoja au kupiga kura tena wakisubiri hesabu ya siku nyingine kumi.

Salaam aleikum wangwana?

 

 

 

Miaka yawazidia wanafunzi Shangaa

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Friday, February 1  2013 at  11:58

Kwa Muhtasari

Shuleni Shangaa, wanafunzi wazee wenye vitambulisho wangali madarasani. Huzungumza kwa sauti ya ubeji na kumsalimu mwalimu wao kwa jina "Mzeiya". Sare zinawaruka msomaji wangu! Kutokana na urefu wao ngoringori, soksi hazifiki magotini...

 

UJANA ni moshi, ukienda haurudi... Hii ni methali iliyotumiwa na Wachagga wakati marika kadhaa yalipohamasishwa kuhusu umuhimu wa kuyarithi mali ya wazazi licha ya kupuuzilia mbali mila na desturi za walezi wao. Wazazi wengi na walezi wa watoto wa Kichagga walilalamikia vijana wao dhidi ya kukumbatia ujana na kuupa kisogo uzee, walikaidi kilimo katika mabonde ya mlima Kilimanjaro bila kujua kuwa siku moja wangekonga kuitwa vikongwe na wazee wa jadi.

Methali hii inawapa nuru vijana wetu kuepukana na anasa za ujanani. Raha zao huja kwa muda mfupi yaani raha za mbwa kuukalia mkia. Ipo siku wataagana na ya ujana wakiulaki uzee kwa vitanga vya mikono wazi. Nazitoa kongole zangu kwa watahiniwa wote waliotia fora nchini. Nawe uliyekosa kufaulu na mambo yakakuendea mzahule, usife moyo, usijitie kitanzi mwanangu.

Aliyekupa wewe kiti kampa mwenzio kumbi. Mungu hakupi hiki akakunyima kile. Kuishi kuna pandashuka zake. Kuna wale hawajajaaliwa kuyaona madarasa wala kuisikia sauti ya mwalimu hadharani. Kuna wengi kambini yaani wakimbizi, mayatima na chokoraa...Wanatamani kupata elimu lakini hali inawasononokea maskini! Hamwaoni? Siyaonei fahari maisha yao wala sicheki dhiki, ikabu na mizingile yao.

Tayari wamekwisha fungwa mikatale, silisili za majanga na tabu tele zenye songombingo! Mwachie Mungu awape subira maishani. Waama, mzigo wa mwenzio ni kanda la usufi...

Wacheni hayo turejee Shangaa kushuhudia vifijo, raha na mbwembwe za wachache waliotia fora katika masomo yote sita katika mtihani wa KCPE 2012. Wanafunzi na walimu wao wangali wanasherehekea. Hali ya utulivu haijarejea katu! Raha imo kilelechani! Wameisahau silibasi ambayo huenda ikawaacha nyuma huku watahini wa mwaka huu wakiyanoa makali ya utahini wa mwaka 2013.

Raha imejaa karibu imwagike shuleni. Walimu walipata fursa ya kubwakia mishikaki na kunywa tembo fauka ya kuyashabikia mapuya! Madarasa yaligeuzwa hoteli maarufu ya Bwagamtwae... Wamesahau kwamba raha ikizidi sana huwa karaha mjomba? Wanafunzi wa mwaka huu ni wazee zaidi kuliko walimu wao. Wameupata ugumu mkubwa zaidi kumwelewa mwalimu wao Katululu. Hawaelewi Kiswahili wala ufasaha wake. Anawachezea mbuzi gambusi madarasani  wacheze ashakum! Wamepoteza dira katika hisabati na Sayansi.

Walimu wawili wamepata tabu kuwafundisha wanafunzi thelathini wazee... Wanafunzi wanaosoma na watoto wao, sijui nani humlipia karo mwengine... Do! Mzazi na mwana wanashindania nini? Baba akisahihishiwa, mtoto yu pembeni. Sijui wanaitanaje wote wakiwa darasani..." Wee, babu wee... Kijana Buda... Mbuyu...Mzee Kijana Mwenzangu..."

Wakisahihishiwa na mwalimu, kila mmoja huzitazama alama zao...Nasaha zikitolewa na masomo nyeti yakifundishwa, Baba na mwanawe hubaki vinywa achama na heshima kuizika. Wamekwisha vinyoa videvu vyao na sasa umri umewazingira kama pepo za chamchela. Mabega na vifua vinawatutumka kwa misuli tinginya mithili ya wanyanyua vyuma... Ebo! Huamini!

Kumsalimu mwalimu

Wanafunzi wazee wenye vitambulisho wangali madarasani. Huzungumza kwa sauti ya ubeji na kumsalimu mwalimu wao kwa jina "Mzeiya". Sare zinawaruka msomaji wangu! Kutokana na urefu wao ngoringori, soksi hazifiki magotini... Wamekiuka mazingira yale. Wakikalia madawati lazima yavunjike kutokana na uzito wao. Yarabi! Miaka mingi ni janga na uzee si kitu chema japo njia ya lazima kwa kila mmoja wetu. Kuna wale waliofeli katika mitihani yao ya darasa la saba wakatishia kujinyonga lakini Baba Mungu akakataa.

Sasa mwaka huu, hali ni mbovu Shangaa. Elimu na miaka ni suala la mjadala wa kesho hata mitondogoo... Kuna wazee ambao hufundishika japo uzee wao wameuficha stakabadhini. Kumwelimisha mzee ni sawa na kumnyonyesha bibiu na babu. Wanaobahatika huyanasa mambo madarasani kama sumaku. Taibu, elimu ni bahari, huwa sawa na taa ya kuuzagaza mwangaza gizani.

Akizungumza na wanahabari pamoja na washikadau katika sekta mbalimbali barazani, Waziri wa elimu Mutula Kilonzo amepiga marufuku kurudia kwa wanafunzi madarasani. Amewatahadharisha wazazi kubainisha umuhimu wa kisomo na kipaji cha mwanafunzi. Si wote hufeli maksudi. Baaadhi yao hufeli kwa kuurithi uvivu na kutohamasishwa na wazazi wao.

Kurudia kutamwathiri kisaikolojia japo wapo wanaoandaliwa kisaikolojia na kuafikiana na wazazi wao kabla ya kurejelea madarasani. Huu ni wakati wa kukipigania kipaji chako. Iwapo hukujaaliwa kimasomo, tumia uwezo wako kuzumbua riziki yako. Kinolewacho hupata nacho butu hupoteza. Karne zinavyozidi kusonga ndivyo hali huja na mabadiliko. Elimu ni bahari wajomba. Someni.

mzeemzim@gmail.com

 

 

Michecheto Sangaa wanaposubiri matokeo ya KCPE

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Friday, January 25  2013 at  17:06

Kwa Muhtasari

Siku ya Jumatatu mambo yatakuwa tebwere Shangaa kwa wapenzi watahiniwa wa mwaka uliopita. Kwa wengine mambo ni mswaki huku wengine wakiikwea milima ya jitimai.

 

JAMBO usilolijua ni usiku wa giza... Tamathali hii ya usemi ilichipukia pwani ya Kenya wakati ngano za wakazi wa Jomvu ziliposhamiri sana. Makanyo, sanaa na hadhi zilifundishwa sana. Vijana walionywa kutofanya maamuzi kwa pupa kama popo mla maembesakua. Hujui kwamba hujui na hutaki kukubali kuwa hujui hicho usichokijua? Utajuaje sasa kama si umbeya?

Tumewaonya walimu na wanafunzi katika shule ya Shangaa dhidi ya visa vyao vya udanganyifu katika mitihani ya kitaifa, aghalabu wao hutumezea puani wakitutemea kinywani na sasa chuma chao ki motoni... Walikaidi kufuata sera mpya zilizobuniwa na baraza la mitihani nchini KNEC lakini hayo yote wakayafukia katika makaburi ya liliwala.

Siku ya Jumatatu mambo yatakuwa tebwere kwa wapenzi watahiniwa wa mwaka uliopita. Kwa wengine mambo ni mswaki huku wengine wakiikwea milima ya jitimai. Mtihani huo utatangazwa katika majengo ya Baraza la mitihani kwenye barabara ya Ikulu huku mashirika kadhaa zikiwemo shule kuwatuma wawakilishi wao kupokea matokeo hayo.

Wanafunzi shuleni Shangaa tayari wamekuwa wagonjwa...Hawali wali wakashiba! Wakila hutapika kwa hofu na riahi. Matumbojoto, wanaendesha kwa hofu na jitimai  ya bure bahasa. Vyoo vinalalamika!

Wanafunzi wa mwaka huu hawasomi kwa kuwa 'hukumu' ya wenzao itakuwa chanzo cha bidii yao masomoni. Afisi ya mkuu wa shule tayari imejaa wazazi wasio na subira wala ngoja.Wanamtafuta Fisidume kuulizia tarehe ya matokeo kwani, hawatazami runinga wala kusoma makala magazetini? Kuna wale wanaodhani kwamba mwalimu mkuu au walimu  wana kidokezo cha matokeo yao... Hasha!

Heri waisubiri siku ya 'hukumu.' Siku ambayo ukweli utadhihirika na uongo kujitenga hadharani mwanakwetu. Walimu wakuu waliozitafuna senti za wangwana, watazitemea gerezani. Wazazi waliokataa kuhudhuria vikao vya kujadili mistakabali ya wanao sasa watajuta vyanda vikiwa vinywani.

Waziri Mutula Kilonzo atachukua usukani kwa kuyasoma paruwanja matokeo huku wanahabari nikiwemo na wapigapicha wa Taifa Leo kwa hisani ya NMG na maoni ya mwananchi. Wapekuzi wa ukurasa huu wanadai kuwa Shangaa imejengewa ukuta wenye zege nzito na saruji ya kusindika kuwazuia wanahabari kuingia mle kunasa matukio mazima baada ya mitihani kutangazwa.

Hawajui kuwa, huwezi kulizuia jua kwa ungo mjomba! Kuna wale watakaosherehekea wakibebwa hangahanga. Wapo wale watakaotokwa machozi ya furaha pengine wakililia hali zao ngumu walizozipitia katika shule za msingi. Hii ni pamoja na kuamka asubuhi kwa adhabu kali za Mwalimu Katululu, viboko vikali vya kuvimbisha nyama za ulimwengu wa nyuma pamoja na kazi za sulubu bila kukamilisha kazi za ziada. Masomo ya Sanaa yanapigiwa upatu kule Shangaa kufanya vyema. Hofu inatanda katika lugha ya Kiingereza, Hisabati na Kiswahili. Wanafunzi Shangaa hupenda lugha za kwanza almaarufu mama na baba.

Wakimwona mwalimu wa Hisabati, kila mmoja huomba ruhusa kuenda msalani. Hawaithamini hesabu...Je, mfumo wa sasa uliowaruhusu wanafunzi kutumia vikokotoo katika hisabati huenda ukaikweza elimu nchini? Kutokuwepo kwa sera maalumu za kuitumia lugha ya mawasiliano, kumesababisha viwango vya lugha kudorora zaidi shuleni.

Walimu wengi hufundisha kwa lugha za mama darasani huku wakichambua kwa kina kwa kutumia mafumbo na mithali ya lugha za mama... Wamewekewa vikwazo na wakuu wao...Do! Shangaa itazama au itaelea? Masomo mengi hayajashika kasi kutokana na ukosefu wa motisha kwa walimu. Chaki hazimo.

Kufichwa

Rejista hufichwa na wanafunzi... Mishahara yao ingali ile ile na kuongezwa kwao kutategemea ufanisi wa watahini wa mwaka uliopita. Aidha, kufeli kwa watahiniwa kutawasababishia balaa mara hiyo hiyo. Afanalek! Mshahara wa mwalimu u mkononi mwa wanafunzi eti! Baraza litayatangaza matokeo ya kwanza baada ya kuusanifisha uhakiki, utahini na uboreshaji mzima wa utendakazi barazani mbali na kuwaajiri wafanyakazi wapya wakiwemo watahini chipukizi.

Mtandao wa simu na tarakilishi utakuwa umegubikwa na wimbi zito la kusakura, pindi tu baraza litakapozindua orodha na mwongozo kamili wa kufuatilia matokeo kupitia mfumo wa dijitali yaani mfumo elektroniki wa E.

Mahojiano yetu kwa watahini wa mwaka uliopita yaligonga mwamba baada ya kugundua kuwa wengi wao wamo mafichoni wakikisubiri kisu cha ngariba kuwapasha makali ya 'jando' na 'unyago.'

Simu za wazazi zimezimwa. Hawataki maswali mengi kama yale ya polisi, namna wanao walivyofanya na kufaulu...Ingawa Bwana Katululu alikiri wazi kuwa watahiniwa wake wataupasi mtihani wa Kiswahili, tajriba yake ilieleza bayana tabasamu ya ndani kwa ndani iliyojificha kwenye shavu lake la kulia.

Enhe! Sisi tunawapa tumaini jipya fauka ya kuwatakia kila lenye heri na mbinu za kuifikia mbingu katika ufanisi wao. Kila uta wa ushindi wa mwenye bidii, huangikwa.

mzeemzim@gmail.com

 

 

Hasara ya uteuzi wa vyama kuandaliwa Shangaa

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Thursday, January 24  2013 at  11:43

Kwa Muhtasari

Shuleni Shangaa ambapo uteuzi wa vyama vya kisiasa uliandaliwa, madawati ya wanafunzi yamevunjwavunjwa. Viti vilikaliwa ndivyo sivyo, Kamusi kadha wa kadha zimeibwa. Ubaoni pameandikwa jumbe za kuwachochea wengine mbali na madaftari ya wanafunzi wengi kupotea.

 

HALAHALA mtu na mji wake, ukichelewa utapata mwana si wako... Huu ni usemi wa Washirazi umaanishao kwamba usiwahi kuchelewa kwa kila ulitendalo, wenzako watakupiku! Hima ujihadhari na haraka mbovu isiyo na baraka. Tazama kura zilivyokuwa. Uteuzi uliochelewa ulikumbwa na mititigo fulani.

Mnamo Alhamisi na ijumaa wiki iliyopita wawaniaji kadhaa walitundika guu begani kujiwakilisha katika maeneotawala yao angalau wateuliwe wakitarajia kuchaguliwa mwaka huu.

Maombi yalifanyika makanisani kwa mara ya kwanza. Waganga wakapata kibarua cha mwaka kuvuna kwa uongo na hadaa za kusubiri taure! Kunao wale ambao vitumbua vyao viliingia mchanga, malimbukeni wakapata fursa ya kuchuana na wenzao na vigogo kuangushwa maksudi kutokana na namna walivyowaongoza wateuzi wao awali. Huo si mwisho! Huo ni mwanzo unaoanza mwisho yaani mwanzo wa ngoma ya uchaguzi ni lele.

Kinyang'anyiro cha kubaini mbivu na mbichi chaja mwanakwetu... Funga mkanda. Walimu kadhaa kule Shangaa waliodhamiria kubisha malango ya bunge na mabara  ya miji, vyuma vyao vi motoni...Waliupoteza uteuzi wa ubunge na sasa wamo mbioni kurudi Shangaa kuchekwa na wenzao.

Wanafunzi watawauliza maswali mengi kana kwamba ni mahojiano ya polisi, Munkari na Nakiri...Si ajabu! Baadhi yao kuwa wamekwisha poteza ajira zao. Hii ni kutokana na ukosefu wa hakikisho la usalama wao kazini.

Haijalishi nani kiongozi wako. Waswahili husema misitu ni ileile lakini nyani ndio tofauti... Wanafunzi wengi katika shule za msingi na baadhi ya zile za kibinafsi, walipata likizo ndefu na kwa hiyo, wameathirika sana kimasomo ikilinganishwa kuwa bado mwezini Machi, tarehe nne mwaka huu hali itakuwa iyo hiyo.

Shuleni Shangaa, madawati ya wanafunzi yamevunjwavunjwa. Viti vilikaliwa ndivyo sivyo, Kamusi kadha wa kadha zimeibwa. Ubaoni pameandikwa jumbe za kuwachochea wengine mbali na madaftari ya wanafunzi wengi kupotea. Mazingira ya shule ni machafu mno kwani kuna madarasa matatu ambayo sasa ni msala wa mwanadamu...!

Jamii ya nzi wanaufuata uvundo madarasani huku wanafunzi wakihofia kuingia mle hadi hali irejeshwe kawaida. Ebo! Wanadamu huajabiwa si razini, hawakosi pia hayawani... Rasilimali hizi ni mali ya wanafunzi, walimu na shule kwa jumla. Huenda IEBC ikaingia mtegoni kwa kugharamia mali haya katika shule zilizohusika japo uchunguzi wa kina hulazimika fauka ya kudai pekee. Waama, sijui walikotoa chaki za kuandikia ubaoni kwa kuwa maandishi mengi ubaoni hayaelimishi katu.

Yamejaa matusi teletele kama pishi la mawele! Muda huu wa kupata mafundisho madarasani waliutoa wapi wajomba! Kweli kukaa bure kwa mkaabure ni balaa...Wapiga kura wengi waliyaharibu mazingira yale ya kusomea na sasa wanafunzi hawana pahala tosha pa kukalia.

Huzuni

Sijui, yupi wa kuongozwa kati ya mtumzima na mtoto? Sijui iwapo magavana, seneta na madiwani wa shule zilizoathirika watakuwa tayari kugharamia au hasara humfika mtu yule mwenye mabezo tu!

Fauka ya hayo, kuna wanafunzi ambao huzuni zimewajaa na kuzifunika nyuso wakishika tama, baada ya wazazi wao kunoa yaani kukosa kuteuliwa. Wanafunzi kashika tama, kuomboleza madarasani wakiustaajabia mustakabali wa wazazi wao. Enhe! Mlidhani kuingia bungeni ni kazi lelemama au jambo la ilambe pua?

Yataka uwajibikaji, hekima na kujitoa mhanga mjomba. Natumai hali ya masomo itaendelea kama kawaida. Shule ya Shangaa na matawi yake, hazina budi kuiharakisha mitaala ikiwemo silabasi kabla ya siku za utahini kuganda.

Hakika, mwaka huu una songombingo zake... Jukumu letu ni kuhakikisha amani ipo shuleni na maeneo jirani tusije tukaziathiri sekta za wenzetu waliochumia juani wakilia vivulini. Pamwe, tuwe wamoja. Tupilia mbali matabaka na makundi haramu ya kuathiri umoja wa mkenya halisi. Kazi kwako. Upo?

mzeemzim@gmail.com

 

 

Miili minene ya wanafunzi balaa darasani

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Monday, January 14  2013 at  14:05

Kwa Muhtasari

Wanafunzi sasa wameripoti Shangaa wakiwa wanene ajabu! Wengi wana vinena na mashavu yaliyoshobwekea ndani. Mashavu yana vidu, mabega kama mfumbati. Wanafunzi wanene hupata taabu sana kuelewa madarasani. Huu si utani wala mzaha mzalendo wangu.

 

ALIYE na hamu ya kupanda juu hukesha. Maana ya tamathali hii ya lugha ni kuwa; yeyote mwenye nia ya kujiendeleza hulazimika kukesha akifanya kazi kwa bidii ya nyuki mtengeneza asali.

Methali hii hutufunza kwamba iwapo tunataka kufanikiwa maishani, lazima kama ibada tuwe tayari kufanya kazi kwa juhudi za kujituma.

Wanafunzi sasa wameripoti Shangaa wakiwa wanene ajabu! Wengi wana vinena na mashavu yaliyoshobwekea ndani. Mashavu yana vidu, mabega kama mfumbati. Matumbo makubwa makubwa na nyama za visogoni zinawataabisha kwelikweli. Kutembea sasa ni tabu. Mwili wa mwanafunzi unayameza mavazi kotekote.

Baadhi yao hutokwa jasho sana darasani mwalimu anapofundisha. Jasho la uji wa mtama wanaopikiwa kila asubuhi kwa mkate wa kusukuma. Wengine huja na mahamri motomoto zikiwemo kaimati za sukari ndani pamoja na vitumbua sandukuni.

Kuna wale ambao hunywa sharubati, hula viazi, njugu, kaukau, kumumunya pipi na kutafuna bazoka walimu wakifundisha. Hawajali hawabali. Sasa kibarua cha kunenepa kimeshika kasi mjomba! Mwili unaishinda miaka. Badala ya kusoma, wanafunzi huzingirwa na gonezi yaani usingizi wa pono huku ute ukiwatoka vinywani taratibu! Wamerejea kwa vishindo vya papa anayeangusha meli baharini. Hawana budi kufanya mazoezi shuleni, kukimbia na kuipasha misuli motomoto angalau waupunguze ufuta na vitambi madarasani.

Naomba utembee, uabiri pikipiki ukazuru Shangaa. Iwapo hujui kule, nipigie simu nikupe mwongozo na dira kamili ya kufika shuleni. Hiyo ndiyo shule yenye maajabu katika shule zote za kibinafsi mijini hususan matawi ya Nairobi, Mombasa, Kisumu na Nakuru. Haikosi kuajabisha!

Wanafunzi wanene hupata taabu sana kuelewa madarasani. Huu si utani wala mzaha mzalendo wangu. Asilimia kubwa ulimwenguni ya watu wanene huwa mazumbukuku na wazungu wa reli. Si unawajua masumo kule Uchina? Kupata mambo yoyote yale, kunafaa mtu awe chapuchapu! Mavazi huwaruka. Huwezi kuvalia viatu vyao! Mavazi yao yatakuvaa au kukupwayapwaya.

Jana tuliingia uwanjani Shangaa tukanasa picha za watoto hao wanaotoka katika familia za vizito. Pindi tu mvua iliponyesha, mbio za wanafunzi ziligeuka sinema ya kuangaziwa. Vitambi viliitangulia miguu nayo mikono mifupi ikatawaliwa na mwili mzima. Nilicheka hadi mbavu zikasogea kushoto kulia.

Mvinyo

Aisee mjomba! Kati ya kunenepa na kukondeana utachagua nini? Natumai mwili wastani humfaa mwanadamu kulihali. Nendeni katika mashindano ya kumteua mwanajeshi, askari au mwanariadha bora nchini unijuvye siri ya mwili ni ipi na kina nani huteuliwa washindi? Fauka ya hayo, tazameni Tae-kuon-do au Karate runingani unipashe mjomba!

Sisemi kuwa kuzaliwa mnene ni laana. Katu! Japo ni matatizo, baadhi ya wanafunzi hao wameirithi mili ya wazazi wao. Mzazi kanywa mvinyo klabuni. Kalala funguo za gari lake kazilaza tumboni. Tai hafungi mzee wa watu. Taibu, mtoto wa nyoka ni nyoka.

Wacha hayo yakome turejee Shangaa.

Sasa walimu wote shuleni, wameweka mikakati ya kuipunguza mili ya wanafunzi hao waliotoka nyumbani baada ya kubugia mahanjumati katika sherehe za Krismasi na mwaka mpya.

Patakuwepo na kazi kadha wa kadha za ziada, kuruka maji na viunzi na kuzunguka mduara uwanja mzima mara tano kabla ya kuingia katika kipindi cha Kiswahili cha mwalimu Katululu - gunge mswahili. Maswali ya chemsha bongo yataulizwa papo kwa papo kwa mpigo huku walimu wakihakikisha kuwa walalao darasani huandika insha mbili kwa siku. Enhe! Shauri lako wewe unayekubali nikuchochee.

Mwili wa mwanafunzi huandamanaje na ubongo au kazi hizi? Kuweni waangalifu msije mkayahatarisha masomo ya wanafunzi wetu na kuwasababisha kuchukia shule. Baadhi yenu msije kushtakiwa kwa kutekeleza adhabu za kinyama kwa wanetu. Do! Mwili kuupunguza, yataka mabadiliko ya lishe na mitazamo. Kazi za ziada si chochote mwanakwetu!

Wape ushauri wapunguze mili kwa njia stahiki! Washughulishe katika kazi zinazofaa. Jamani unaukubali uzani wa mwili wako? Uamuzi ni wako mwenzangu. Kila nyani ana starehe zake, zangu zinakuhusu ndewe ama sikio?

mzeemzim@gmail.com

 

 

Maombi ya watahiniwa siku hizi yamejaa vituko

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Friday, November 30  2012 at  14:50

Kwa Muhtasari

Watoto wa siku hizi labda hawahudhurii madrasa, semina za maadili wala vikao vya mashababi vya Jumamosi na Jumapili. Wazazi mko wapi?

 

ASHTAKIAYE Mungu, kawesha mahakimu, haogopi silaha wala vitisho vya mahasimu... Jina hili lina sifa - MUNGU... Jina hili halifanyiwi mzaha wala dhihaka kwenye mitaa na makanisani - MUNGU... Waulize walokole nikiwa mmoja wao mjomba.

Salaam aleikum wazalendo wetu? Kila kiumbe ulimwenguni, kina imani yake lakini imani isiyodhibitiwa sawasawa huwa potovu. Nimeyaona maombi yakifanyika Shangaa wakati wa kufanya mitihani pekee. Shuleni mle, wanafunzi hawaruhusiwi kuimba nyakati za kawaida gwarideni.

Iwapo mtaimba hamtaruhusiwa katu kupiga makofi... Sielewi dhehebu dhamini wala imani ya shule ile. Maombi ya kuwaandaa wanafunzi katika mtihani wa KCPE yalifanyika Jumapili shuleni Shangaa huku imani za kila muumini shuleni mle zikitiliwa shaka. Wanafunzi wengi Shangaa aghalabu hutoka katika jamaa za kila nui.

Kuna makabwela ambao hawajawahi kulalia mikeka wala ngozi za ng'ombe kama mie na wewe na kuna wachochole wanaobahatisha maisha ilimradi wapate senti za kuganga njaa. Nasikitika kusema kuwa, si wanafunzi wote waliomo Shangaa wana nia njema ya ufanisi wao.

Kasisi Mlienda Mkalala aliwaombea wanafunzi huku ubishi ukizuka kutoka kwa wasimamizi wa makanisa mbalimbali yakiwemo mahekalu na misikiti. Uteuzi wake wa kuwaombea wanafunzi ulizua mjadala katika eneo takatifu! Fauka ya hayo, wengine walikaidi amri za kasisi kufumba macho wakidai imani yao haiwaruhusu kutenda hilo na wengine kavalia vilemba si bulibuli si chepeo hata hirizi... "

Wanafunzi wapendwa, naomba muwe watulivu tufumbe macho tuombe... Wale mnaozungumza tafadhali tunyamaze... Kwa jina la baba..." Wapi? Wanafunzi walimfokea mteule wa Mungu. Heshima maabadani ikaadimika kama maziwa ya kuku...Kasisi alibaki kujiombea mwenyewe pamoja na wachache waliomtii... Audhubillahi! Mungu si Athumani wala mzee Mkumba msomaji wangu!

Sijui makanisani kulikoni...Watoto wa siku hizi labda hawahudhurii madrasa, semina za maadili wala vikao vya mashababi vya Jumamosi na Jumapili. Wazazi mko wapi? Mmelala m macho au m macho ilhali mmelala kisungura? Wangeombewaje wapite katika mtihani wao ujao ilhali wanazisaka laana za mbingu badala ya baraka za mitume?

Kuna wale wangali wanaabudu miungu badala ya Mkawini mbingu. Maombi hayo yaliyosindikizwa kwa burudani za kukata shoka kwa miziki ya ''Reggae na ile ya kufokafoka'' si michezo ya kuigiza na hamrere za kila aina, yote hayo yalituacha na wanahabari wenzangu tukishangaa namna kanisa linavyogeuzwa uwanja wa biashara na fujo... Mwalimu mkuu Fisidume hakujua pa kuanzia wala pa kumalizia.

Aliwalimbikizia wazazi wengi lawama kwa kutowapa wanao mielekeo. Hii ilizuka tu baada ya mwanafunzi mmoja kumrushia kasisi chupa ya maji kwa kishindo mimbarini. Enhe! Wanafunzi wa siku hizi wanaolelewa na katiba mpya badala ya katiba kubadili vifungu kuwalea wana kwa mielekeo stahiki!

Ungalikuwa pale ungalifanya nini msomaji wangu? Sheria inampa mwanafunzi uhuru wa kujitendea bila adhabu wala makanyo ya kiboko. Hamjui kuwa huenda mkuki kwa nguruwe ukawa mchungu na kwa mwanadamu mtamu?
Kasisi Mlienda Mkalala aliumeza mrututu.

Aliunyosha mkono wake imara kama suezi kuwapa baraka wachache ambao walionyesha subira, utulivu na nidhamu. Kweli, kila soko lina wendawazimu wake... Hakika, baadhi ya watahiniwa wa mwaka huu K.C.P.E walikuwa walevi chakari!

Pahala patakatifu

Aliyewapa mvinyo asubuhi ile ya sala za kuwatakia heri simjui. Wavulana walinyoa denge na wengine vishoroba. Walisahau kuwa pahali patakatifu si jukwaa au medani ya mbwembwe kamwe! Walikinai kila babu au sura iliyosomwa mimbarini. Wengine walicheka ovyoovyo kwa kelele za chiriku aliyemeza maji ya choo ashakum si matusi...
Mtume asimame! Hawa ndio wanafunzi wa miaka ya sasa tunaowasubiri kuurithi ufalme wa nchi na ule wa mbingu? Eti! Viongozi wa kesho gani? Wacha hadithi za pangu pakavu tia mchuzi... Nikirejea shuleni, walimu wote wa darasa la nane walilazimika kuibeba mikongojo kwa minajili ya kuzituliza kelele za wasumbufu wao.

Vurumai hiyo ilinikumbusha operesheni ya kuwasaka sombombi wale wa Bondeni Suguta - Baragoi. Yaani nyakati za dunia kupasuka na ardhi kutuzika chambilecho marehemu P.P Mwai Wa Githinji ndizo hizi. Huu ni wakati wanafunzi katika viwango vyote wanafaa kuuona umuhimu wa mitihani na mistakabali yao.

Mzaha mzaha hutunga usaha kwenye jeraha bila kupojaa. Wape walimu uhuru wao. Elimisheni watoto kuhusu umuhimu wa dini. Dini si jini. Hamna haja ya kuwafunga mbwa minyororo ilhali wezi wamo nyumbani... Enzi za wanafunzi kuwa walimu na walimu kuwa wanafunzi zaja.

Natabiri hili bali sichochei. Nawajua nyie mnaosoma fasihi kutoka nyuma kwenda mbele badala ya kuufuata urari wa matukio chasili. Naomba tusingoje dawa za babu Masapile kutoka Loliondo jamani! Hatua za mabadiliko zinafaa kuanza na sisi la sivyo, shule zetu zitayakosa matokeo mazuri kila mwaka kwa visingizio bwete, tukabaki kuwalaumu walimu tukisahau kuwa ajuaye misonoe ni yule alalaye naye. Tuishi kama zamani...
mzeemzim@gmail.com

 

 

Nyani alivyotimka na karatasi za mtihani wa KCSE

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Saturday, November 3  2012 at  11:11

Kwa Muhtasari

Nasikitika kusema kuwa walimu walifurahia sana kupata mwanya huu wa kuwaruhusu wanafunzi kusomea mtihani badala ya kujiandaa kufanya mtihani. Do! Haki iko wapi? Tumlaumu nani katika mkasa huu? Naomba majibu na jumbe zenu tafadhali...

 

DUNIA haiishi vituko wala vihendo mwanakwetu... Aghalabu Kenya huwa nchi ya kujionea kila sampuli ya sarakasi, vituko na vimbwanga. Hili ndilo taifa ambalo mafahali huchuana kule Ikolomani au Shinyalu huku watazamaji wakienda kushuhudia bwerere bila kulipa kiingilio chochote kule magharibi ya Kenya.

Je, fahali mmoja au wote wakifa, nani hulipa fidia? Sijasikia. Enhe! Wakenya hupenda sinema za bure wakasahau kwamba bure ni ghali...Hayo ni ya ngoswe tumwachie ngoswe mwenyewe chambilecho watanganyika na hujafa hujaumbika, utakesha kucheka hadi mbavu zitunge majipu na vidonda vya ndani kwa ndani kifuani.

Mapema mwaka huu jamii kubwa ya manyani iliivamia shule ya Shangaa kwa sababu ya amani na utulivu wa mazingira hayo wakiwemo wanafunzi wanaowaburudisha kwa vicheko na michezo ya kibe na gungwi. Mara ya kwanza nilipotambiwa kisa cha nyani kuingia sokoni kununua vyakula kama mtu mzima sikuamini hadi nilipojionea kwa macho yangu mawili sokoni.

Niliamini simulizi zake Jilani Wa Mbura. Wanafunzi wa Shangaa hula nao na hucheza nao bali hawajui nyani haoni soni. Usisahau kuwa mzaha mzaha hutunga usaha...Inafaa ufahamu kuwa nyani huona raha akimdhulumu mwanafunzi au mtoto. Hujidai kuigiza alifanyalo mwanadamu japo akili zake si razini wala tambuzi na kamilifu kuafiki nia za mtu mkamilifu!

Huketi kwa mapozi na tabasamu za kuajabia na kucheka kama mzee Suleimani mwenye meno ya ugolo. Hulala kifudifudi na chali kama babu yangu akiwa na kichokoo au kichokonoo mdomoni sijui, kala nyama katika mkahawa gani? Anaweza kujipaka mafuta, hina pamoja na kidomwa mdomoni. Mambo yake ukweli! Huaibisha wakati mwingine ulingoni kwa matendo yake hafifu ya kuwafurahisha watalii... Humkosi maktabani! Husoma magazeti na kubukua hisabati bila kupata majibu mjomba. Hazungumzi ila hujikunakuna sana tena zaidi.

Ipo siku ataibua viroboto wenye maradhi shuleni... Tutaona nani tabibu wa kweli kuyadhibiti maradhi yake! Starehe zake sambamba na sokwemtu... Baada ya mzaha wote wa wanafunzi kumwamkia na kumpokelea kwenye chumba cha mtihani, nyani yule alikaidi vitisho na kufukuzwa, aliingia kwa mbwembwe, mwendo wa dalji na madahiro akiiandama ndizi ya mkaguzi.

Kukurukakara

Mkaguzi mkuu Bi Sandona alimwogopa na kutoroka na ndizi yake akiiacha mitihani dawatini! Chambilecho Waswahili, ukikosa la mama hata la mbwa huamwa. Nyani alionesha jinsi kisasi hulipizwa hadharani. Mkaguzi maskini bibiye mtu aliondoka kwa lazima kuenda kumwita askarikanzu akiwaacha wanafunzi wakiiba mtihani. Eti! Wanamtumia nyani kuwa kigezo cha kuviziavizia mwakenya!

Ujanja wa nyani na wanafunzi, utaishia jangwani... Wacha watahini wakalie majibu yenu, mtashangaa watakavyougundua ujanja mdogo wa kuiba na kunakili kivoloya maswali... Basi,  nyani huyoo alijiendea zake, kwapani kabeba burungutu na mabunda kadhaa ya karatasi za mtihani wa kitaifa KCSE.

Kachupachupa hadi mti wa pili huku mlinzi akimfuata unyounyo. Kukurukakara za askari na nyani siliwachekesha wanafunzi na wafanyakazi wote walioshuhudia mkasa wa mchana mwangavu. Wanafunzi nao waliutumia wakati ule kutalii katika mabuku kuisaka siri ya baraza la mitihani bila hofu ya adhabu za baraza. Askari aliiparaga miti akapanda akishuka.

Mwanamume wa wenyewe eti! Utumishi kwa wote hadi mitini? Siamini usemi wa mbio za sakafuni huishia ukingoni laiti wangalisema mbio za nyani na mtu huishia porini. Askari alijikwaa akaviangukia visiki akaumia vibaya zaidi.

Mtume! Kumbe  hiyo ilikuwa raha ya wanafunzi? Najuta kuamini usemi wa mwenye kisu mkononi ndiye mchinja sarara ya shahamu... Nakumbuka namna rafiki yangu Antony Omuya ambaye pia ni paparazi mstahiki chumbani Taifa Leo alivyong'ang'ania picha za kunasa. Aliupata wakati mgumu kusogeza matawi kunasa sura ya mlinzi na nyani.

Iwapo huamini, tazama Shangaa kwenye 'facebook' hujionee jinsi ulimwengu una raha na sinema tamu kuliko za wazungu. Hii ilitukia baada ya wanafunzi kupokea kisabechana chao wiki hii kule tarafa ya Manga. Nyani alizua tabu iwapo si tandabelua moja juu ya nyingine. Mara kazirarua karatasi mbili kisha akaonyesha machachari yake ya kukibeba kitopa kizima bila huruma hata chembe!

Asilimia hamsini ya wanafunzi ililazimika kusubiri hadi pale nyani atakapoamua kuwateremshia karatasi kutoka kilelechani. Kumbe bunduki zile za askari si zote huwa na risasi? Mbona asingemfyatulia hayawani yule kwa minajili ya kuwaokoa wanafunzi waliotaabikia katika utandabui wa nyani na mitihani? Aidha sheria  ya kuwalinda wanyamapori isingemruhusu kuyatekeleza mauaji ya aina yoyote! Enhe! Mjomba ungefanya nini iwapo ungekuwa askari au mwalimumkuu wa Shangaa baada ya trivyogo hii.

Najua utajidai kuyaleta maarifa yako na ujanja kama wake nyani lakini wapi? Utaishia kunawa, kurudi ukala mabaki badala ya kima mjomba.

Hivyo ndivyo visa vya kushangaza wanakwetu wacha vituko vya uswahilini vya Shangazi kufunga ndoa na mpwa wake! Sijakuhadaa msomaji wangu hadi pale utakaposafiri nami katika safu hii uwajue wanadamu, uwafahamu wanyama na kila aina ya kiumbe kinachoshangaza kule Shangaa. Samahani narudi kwenye kisa.

Askari

Kutokana na ghadhabu za nyani yule, aliamua kuziacha karatasi katika mabati ya ghorofa nambari kumi na saba. Huduma za kila aina zilitafutwa kwa dharura kuzichukua karatasi zile. Mwelekeo wa askari na ukaguzi wake uliyumbayumba ajabu! Sijui kamkagua nyani au kawakagua wanafunzi? Uhuru wa wanafunzi ulishamiri madarasani huku wizi wa mtihani ukishukiwa katika baadhi ya madarasa.

Nasikitika kusema kuwa walimu walifurahia sana kupata mwanya huu wa kuwaruhusu wanafunzi kusomea mtihani badala ya kujiandaa kufanya mtihani. Do! Haki iko wapi? Tumlaumu nani katika mkasa huu? Naomba majibu na jumbe zenu tafadhali... Eti! Siku ya kufa kwa nyani miti yote huteleza... Nyani haoni kundule au ghubaye... Nyani haoni ngokoye...Zitaje methali zote za nyani unazozijua.

Umewahi kuacha kazi zako kwa mfano stakabadhi, hundi au barua ofisini-mezani ukazipata hazimo, aidha zimefichwa au akazipoteza mwafulani? Wengine huingia katika tarakilishi na mitambo yako wakasambaratisha na kupoteza data zako? Je, huyo ni nyani au ni kama nyani? Kati ya nyani na yeye ipo tofauti gani? Funzo. Tudumishe maadili. Tusiwe kama nyani au popo si ndege si mnyama...

mathimomanyi@yahoo.com

 

 

Shangaa: Uchumi wazorotea walimu baada ya mgomo

Na Mathias Momanyi

Imepakiwa - Saturday, September 22  2012 at  14:00

Kwa Muhtasari

Walimu wa Shangaa waliufakamia mgomo wakayasusia masomo wakasusia vipindi madarasani na sasa ngoma i karibu kuwapasukia viwambo.

 

CHURA na samaki hupenda maji lakini si majimoto wasomaji wangu. Madaftari ya wanafunzi yamejaa mavumbi nyumbani. Huenda shule ya Shangaa ikaitwa ganjo au mahame yaani makao yaliyohamwa...Walimu wa Shangaa waliufakamia mgomo wakayasusia masomo wakasusia vipindi madarasani na sasa ngoma i karibu kuwapasukia viwambo... Nyasi zimemea zikameana shuleni kwani hapajafyekwa.

Hata wafanyakazi wa muda wamezidiwa na msimamo huu ngangari wa walimu. Mabawabu wa shule wamechoka kubeba vijirungu huku jua likipausha ngozi na vipara vyao. Serikali inavyozidi kusita kuitikia wito wa walimu ndivyo uchu unavyozidi kuwaingia wasomi hawa! Walimu wengine wangali wanauguza makali ya viboko na fimbo za askari makalioni, baada ya mshikemshike wa kuandamana barabarani wiki mbili mtawalia. Sasa mavazi yameanza kumpwaya Katululu mzee wa hekima na zee la walimu. Suruali yamwanguka maskini mume wa watu hadharani! Havalii bila mkanda. Kakondeana huku mawazo na fikra zikimsonga si nyumbani kwake si katika maeneo ya mvinyo... Kitambi chake kimeyoyomea hadi kwenye mbavu...Posho kapungua maghalani hata baada ya 'tusheni' kugonga majabali.

Anadaiwa kope si zake kwa sababu ya 'waziri wa elimu.' Madeni ya nyanya na mboga magengeni ni makubwa ajabu! Hajalipia bidhaa kadha wa kadha. Wauzaji hawapati chembe za sarafu kwa sababu walimu, madaktari na wahadhiri hawajatimiziwa ahadi zao. Kumbe hela ni tamu mjomba? Hujaziona, hujalalama. Usiambe kabla ya kuona heri uone ndipo uambe.

Kosa fedha mfukoni wiki moja useme, wallahi utanuka na kuchekwa mithili ya kinyago na jamaa wakiwemo marafiki wako wa dhati! "Daddy, mgomo huu utaisha lini? Kwani siku hizi hatuli nyama...?" Haya ndiyo maswali ya watoto wake Katululu. Maswali yanayomwandama kila jioni ya kula sukumawiki badala ya maini kilo saba waliyoyazoea kila baada ya siku mbili nyumbani pamoja na samaki wa kupaka. "

Mume wangu, sasa tutalala njaa kwa sababu ya mgomo tu? Si ajabu nitaiona nyumba hii ikiingia wazimu... Saluni sijaenda, jikoni kiporo kimetuchosha... Naona nikigura nyumba hii nirudi kwa wazazi wangu..." Mkewe Katululu amemjaza mume wake ghadhabu nusra juzi wamchinje nyau ukipenda paka...Aisee! Hiyo ndiyo balaa ya mwalimu kumwoa mwanamke asiye na ajira, kazi wala bazi!

Mitihani

Mbona hatushirikiani jamani? Ajira si ya mume au mke pekee. Tukiachana na hilo la kugomea posho, imesalia wiki moja mitihani ya Kifaransa na masomo mengine yang'oe nanga nchini kwenye mtihani wa KCSE. Tazama kwenye kalenda KCPE i mlangoni... Bado madarasa wala vidato havijakanyagwa na baadhi ya wanafunzi. Mabweni yamefungwa ndi! Yangali machafu na kakolea utandabui si haba!

Wanafunzi wamegeuka kuwa mizigo mizito vyumbani. Waliozoea kuelekea katika shule za mabweni nchini nao wameharibu bajeti za familia zao. Watoto wengine wamezaliwa kisungura si kumi si wanane si saba! Wanakula kama nzige matawini. Watoto hula kwa pupa kama majuju au majini ashakum si matusi. Wanakula bila kusaza matonge mezani... Lo! Wazazi wanalia midomo juu kama mbwakoko.

Wazazi wameomba makanisani na swala zikiijaza misikiti lakini wapi! Wimbo mui utaongolewa wana sasa...Hasara imeuzidi uchumi katika sekta ya elimu. Wanajutia sana kulipa karo za mwaka mzima, wasingejua kwamba bahari ingewaka moto baina ya walimu na serikali. Mashauriano haya yamebaki mchezo wa paka na panya uwanjani 'Sokomoko.' Wanafunzi wamegeuka sombombi wasio na adabu wala mipaka majumbani.

Nashuku wamevikosa viboko vya walimu wao... Si wajua tena teke la kuku halimwumizi mwanawe? Wanaiba vyakula na vifaa kadhaa nyumbani huku wazazi wakiendelea kugharamia hasara wanazosisababisha nyumbani. Enhe! Kumbe mtoto si wa wazazi ni wa jamii na nchi japo nchi hii haina huruma yoyote kwa wanawe hususan wanafunzi.

Eti serikali inadai mtoto ana haki ya kupata masomo ilhali imemtenga na kumtelekeza mtoto wa bara jeusi Afrika! Je, huu ni uungwana kweli? Rafiki yangu Mambo Mbotela atauliza pia huu ni uungwana kweli? Tafadhali viongozi nawaomba mwaondolee wazazi zigo hili.

Litakuwa jambo la busara kuwekezea elimu badala ya kuwazamisha wanafunzi na kuifisha kesho yao. Kumbuka asili ya ujambazi, wizi, ufisadi, maradhi na umaskini ni kutokana na uhaba wa kisomo stahiki kwa mwananchi. Wangapi wanajivunia kuwa wakenya nchini?